Δευτέρα, 14 Μαρτίου 2011

ΕΛΕΥΣΙΝΑ - Ο μύθος και τα μυστήρια (απλή αναφορά)

Σύμφωνα με τον Ομηρικό ύμνο, ποίημα του 600 π.Χ. , η θεά Δήμητρα, μεταμφιεσμένη σε γριά, αναζητώντας την κόρη της Περσεφόνη την οποία έκλεψε ο θεός του Άδη, Πλούτων, έφτασε στην Ελευσίνα, στα χρόνια του βασιλιά Κελεού, δηλαδή τη Μυκηναϊκή εποχή και κάθισε στο Παρθένιο φρέαρ απαρηγόρητη για να ξεκουραστεί. Εκεί τη συνάντησαν οι κόρες του Κελεού και της πρόσφεραν φιλοξενία στα ανάκτορα. Η θεά ευχαριστημένη από τη φιλοξενία ανέλαβε την ανατροφή του Δημοφώντα, γιού του Κελεού, που τον άλειφε με Αμβροσία, και την νύχτα, μυστικά, τον έβαζε πάνω απ’ τη φωτιά για να του εξασφαλίσει την αθανασία. Η βασίλισσα Μετάνειρα, κατάπληκτη από την ανάπτυξη του Δημοφώντα, παραφύλαξε μια νύχτα την τροφό και όταν είδε να περνάει το κορμί του παιδιού της πάνω από τη φωτιά τρόμαξε και την έδιωξε από το παλάτι. Η θεά αποκάλυψε τότε την ταυτότητά της και διέταξε τον Κελεό να της κτίσει ναό κάτω από την πόλη και το τείχος, σε ύψωμα πάνω από το Καλλίχορο φρέαρ. Οργισμένη με θεούς και ανθρώπους, η θεά κλείστηκε στο ναό αυτό προκαλώντας ξηρασία και λιμό στη γη, μέχρι που πέτυχε την επιστροφή και την παραμονή της κόρης για έξι μήνες το χρόνο στον επάνω κόσμο. Χαρούμενη τότε η Δήμητρα ξαναδίνει την ευφορία στη γη και διδάσκει στους Ελευσίνιους τα σεμνά όργια για την ηθική τους εξύψωση και την καλλιέργεια της γης για την υλική τους ευημερία.
Η λατρεία της Δήμητρας διαφέρει από τις άλλες θρησκευτικές τελετές του αρχαίου κόσμου και επειδή, προϋποθέτει την επιλογή και την κατήχηση των πιστών, και επειδή εκείνοι που εμυούντο σ’ αυτήν ορκίζονταν να κρατήσουν μυστικά τα όσα είδαν, άκουσαν και διδάχτηκαν. Για την απόλυτη αυτή μυστικότητα η λατρεία ονομάστηκε «Ελευσίνια μυστήρια». Τα όσα γνωρίζουμε σήμερα γι’ αυτά αφορούν μόνο τις εξωτερικές, τις φανερές πράξεις της εορτής.
Η λατρεία της Δήμητρας αρχικά ήταν οικογενειακή και τοπική, υπό την αιγίδα των Αθηνών έγινε πανελλήνια  και αργότερα κάτω από την κυριαρχία της Ρώμης, παγκόσμια. Τα Ελευσίνια από την εποχή που καθιερώθηκαν από τους Αθηναίους ως λατρεία πανελλήνια (πιθανόν στους χρόνους του Πεισίστρατου) γίνονταν δύο φορές το χρόνο. Την Άνοιξη, τον μήνα Ανθεστηριώνα (Μάρτιο), στην Άγρα, προάστιο των Αθηνών κοντά στον Ιλισσό – τελούνταν τα Μικρά Μυστήρια που αποτελούσαν το πρώτο στάδιο της μύησης. Κατά τη διάρκειά τους οι ιερείς των μυστηρίων, που προέρχονταν από τα ιερατικά γένη της Ελευσίνας, των Ευμολπιδών και των Κηρύκων, προετοίμαζαν τους πιστούς για να δεχτούν την μύηση στα Μεγάλα Μυστήρια. Το φθινόπωρο, τον μήνα Βοηδρομιώνα (Σεπτέμβριο) γιορτάζονταν στην Ελευσίνα τα Μεγάλα, που διαρκούσαν εννιά μέρες, όσες δηλαδή είχε διαρκέσει και η περιπλάνηση της Δήμητρας. Την πρώτη μέρα των Ελευσινίων, 14 Βοηδρομιώνος, οι πιστοί θυσίαζαν στους βωμούς των Θεαινών και στην εσχάρα, στην αυλή του  ιερού. Έπειτα σχηματιζόταν πομπή με επικεφαλής την ιέρεια της θεάς που κρατούσε μέσα σε ένα κιβώτιο τα ιερά σύμβολα και τα μετέφερε, ακολουθώντας την Ιερά οδό, στο Ελευσίνιο το «εν άστει», στην αρχαία αγορά, κάτω από την Ακρόπολη των Αθηνών.
Στις 15 του μηνός, στην Ποικίλη στοά της αθηναϊκής αγοράς ο ιεροκήρυκας κάνει την «πρόρρηση», την επίσημη δηλαδή κήρυξη της έναρξης της γιορτής. Αποκλείονταν από αυτήν οι ένοχοι φόνου, οι ιερόσυλοι και εκείνοι που δεν μιλούσαν την Ελληνική γλώσσα. Στις 16 του μηνός, γινόταν η τελετή του καθαρμού των πιστών στη θάλασσα του Φαλήρου και θυσία χοιριδίων, ενώ στις 17 θυσία στο Ελευσίνιο το «εν άστει». Μεγάλες προσωπικότητες της εποχής μπορούσαν να αρχίσουν τη μύηση στα μυστήρια στις 18 του μηνός, σ’ ανάμνηση του Ασκληπιού που έφτασε καθυστερημένος στα Ελευσίνια. Στις 19 του μηνός, η πομπή των πιστών, ο Ίακχος, όπως λεγόταν από το άρμα του θεού Ίακχου που προηγείτο, δια της Ιεράς Οδού επανέφερε τα ιερά στην Ελευσίνα. Σε ορισμένα σημεία της οδού, όπου υπάρχουν βωμοί και ιερά, οι πεζοπόροι προσέφεραν θυσίες και έψαλλαν ύμνους. Η πομπή κατέληγε στη μεγάλη εξωτερική αυλή του ιερού, όπου οι ιερείς την υποδέχονταν και όπου ετελούντο ολονύκτιοι χοροί προς τιμήν της θεάς.
Ακολουθούσε στις 20 και 21 του μηνός στο Τελεστήριο το δεύτερο στάδιο της μύησης. Το περιεχόμενο της τελετής της μύησης παραμένει άγνωστο. Γνωρίζουμε μόνο, ότι μέσα στο Τελεστήριο γινόταν κάποια αναπαράσταση, «τα δρώμενα» (υποθέτουμε ότι ήταν αναπαράσταση της αρπαγής της Κόρης), ακούγονταν μυστικές φράσεις, «τα λεγόμενα», και αποκαλύπτονταν τα ιερά, «τα δεικνυόμενα». Στις 21 τέλος του μηνός ετελείτο η εποπτεία, το τρίτο και ανώτερο στάδιο της μύησης. Σ’ αυτό μπορούσαν να φτάσουν εκείνοι από τους πιστούς που είχαν ήδη μυηθεί πριν ένα χρόνο στα μυστήρια. Κατά την εποπτεία ο ιεροφάντης έδειχνε στους μύστες ως το μεγαλύτερο μυστήριο «στάχυν εν σιωπή τεθερισμένον» (στάχυ θερισμένο αμίλητα). Στις 22 οι μύστες έκαναν σπονδές στους νεκρούς με ειδικά αγγεία, τις πλημοχόες, που περιείχαν υγρό για τις προσφορές, και στις 23 γύριζαν στους τόπους τους, βελτιωμένοι ηθικά, ευτυχισμένοι, με μειωμένο φόβο για το θάνατο, και με αυξημένη ελπίδα για καλύτερη ζωή.
Καλλιόπη Πρέκα Αλεξανδρή

1 σχόλιο:

Παρακαλῶ γράφετε μὲ ἑλληνικοὺς χαρακτῆρες