Δευτέρα, 25 Ιουνίου 2012

Ἀκαΐα καὶ ἀναστενάρια



Ἡ ἀπόδοση ὑπερφυσικῶν ἱκανοτήτων στὸν ἄνθρωπο ποὺ βρίσκεται σὲ ἔκσταση εἶναι γνωστὴ ἀπὸ τοὺς πανάρχαιους χρόνους. Ἡ ἔκσταση ὑπῆρξε ἡ ἀνθρώπινη ἐκείνη ἰδιότητα ποὺ ἔφερνε τὴν ψυχὴ πλησιέστερα στὸ «θεῖον».  Φυσικὰ ὁ γενεσιουργὸς παράγοντας τῆς ἐκστάσεως πρέπει νὰ ἀναζητηθεῖ στὴν πίστη. Στὴν ὁποιαδήποτε πίστη, ἡ ὁποία θὰ συντελέσει στὴν αὐτοσυγκέντρωση καὶ στὴν ἐνεργοποίηση ὅλων ἐκείνων τῶν καταπληκτικῶν ψυχικῶν παραγόντων ποὺ θὰ δημιουργήσουν τὴν ἔκσταση. Γιὰ ὅλη αὐτὴ τὴν ψυχικὴ διεργασία ποὺ θὰ ὁδηγήσει στὴν ἔκσταση, χρειάζεται μιὰ πίστη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀπαραίτητο νὰ εἶναι ἀποκλειστικὰ θρησκευτική. Στὴν ἀρχαιότητα ὑπῆρχαν οἱ ὀνομαστὲς «Θεοδικίες». Ὅταν δηλαδὴ κάποιος κατηγορούμενος, δὲν εἶχε τὴ βοήθεια τῶν μαρτύρων καὶ τῶν γεγονότων γιὰ νὰ ἀποδείξει τὴν ἀθωότητά του, ἔβαζε τὸ χέρι του στὴ φωτιά, γιὰ νὰ πείσει τοὺς ἄλλους πὼς ἔλεγε ἀλήθεια, καὶ τὸ χέρι του δὲν καιγόταν!
Cesare Lomproso στὸ βιβλίο του «Πνευματισμὸς καὶ Ὑπνωτισμός» (μεταφρ. Μ. Καΐρη Ἀθῆναι -1914) γράφει: «Παρετηρήθη εἰς τοὺς ἐν ἐκστάσει εὑρισκομένους ἁγίους, εἰς τινας μάρτυρας κατὰ τὰς κρίσεις αὐτῶν, καὶ εἰς τινα μέντιουμ, ἡ ἀκαυστία (ἀκαΐα). Ἡ παράδοσις ἀναφέρει ὅτι ἡ Ἁγία Αἰκατερίνη τῆς Σιέννης, μετεωρισθεῖσα ἐν ἐκστάσει, ἐρρίφθη πολλάκις καὶ κατ’ ἐπανάληψιν ἐντὸς φλογῶν, χωρὶς τὸ πῦρ νὰ ἐπιδράση ἐπ’ αὐτῆς.
Ἡμέραν τινά, ἔπεσεν ἄνθραξ πυρακτωμένος ἐπὶ τοῦ ποδὸς τοῦ Συμεὼν τῆς Ἀσσίζης, εὑρισκομένου ἐν ἐκστάσει καὶ ἀπηνθρακώθη τελείως ἐπ’αὐτοῦ, χωρὶς νὰ προκαλέση ἄλγος ἤ ἀλλοίωσιν τοῦ δέρματος. Ἡ ὀνομαστὴ Bernadette τῆς Λούρδης, ἐκράτησεν ἐπὶ τέταρτον τῆς ὥρας φλόγαν πυρσοῦ μεταξὺ τῶν δακτύλων της, ἐνώπιον ἑκατοντάδων μαρτύρων, χωρὶς οὐδὲν ἐκ τούτου νὰ πάθη. Τὸ φαινόμενον τοῦτον δὲν εἶναι ἴδιον προνόμιον τῶν Χριστιανῶν. Πολλὰ χωρία τῆς Γραφῆς ἀναφέρονται εἰς τὴν λατρείαν τοῦ Μολώχ, τὸν ὁποῖον οἱ πιστοί του εὐλαβοῦντο καὶ ἐλάτρευον, διαπερῶντες τὴν πυρὰν χωρὶς νὰ καῶσιν. Ὁ Στράβων ἀναφέρει τὰς ἱερείας τῆς Ἀρτέμιδος ἐν Καππαδοκίᾳ, αἱ ὁποῖαι διέτρεχον γυμνόποδες ἐπὶ διαπύρων ἀνθράκων χωρὶς νὰ καῶσιν. Ὁ Πλίνιος ἀναφέρει παρόμοια περὶ τῶν πιστῶν τοῦ Ἀπόλλωνος εἰς τὴν χώραν τῶν Φαλίσκων πλησίον τῆς Ρώμης, ὁ δὲ Βιργίλιος ὑπαινίσσεται ὡσαύτως περὶ τούτου εἰς τὴν Αἰνειάδα του (ΧΙ, 785).
Τὸ αὐτὸ φαινόμενο παρατηρεῖται εἰς τοὺς Nistinaires ἀρχαιοτάτην θρησκευτικὴν φυλὴν πέριξ τοῦ Πύργου τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας, ὡς ἀναφέρει ὁ Ἀνδρὲ Λάνγ εἰς τὴν «Σύγχρονον Ἐπιθεώρησιν» Αὔγουστος 1896. Ἐπίσης τὸ ἴδιον συμβαίνει εἴς τινας νομαδικὰς φυλὰς τῶν Ἰνδιῶν καὶ τῆς Πολυνησίας. Ἀλλὰ τὸ ἐκπληκτικότερον συμβὰν εἶναι τὸ τῆς Marie Sonnet ἥτις ἀπεκαλεῖτο «σαλαμάνδρα». Κατὰ τὸ μέσον τοῦ ΙΗ΄αἰῶνος, τὸ Παρίσι ἀνεστατώθη ἀπὸ τὰ θαύματα μερικῶν δαιμονιζομένων, τῶν ὀνομαζομένων «ἐνεργουμένων». Ὁ Carre de Montgeron ἀναφέρει τὰ ἐξῆς: «Ὁλόκληρος ἡ πόλις τῶν Παρισίων εἶδε τὴν Marie Sonnet ἐξηπλωμένην ἐπὶ ἀνημμένων ἀνθράκων, χωρὶς νὰ ὑφίσταται τὴν ἐλαχίστην βλάβην, οὔτε αὐτὴ οὔτε τὰ ἐνδύματά της. Ἄλλοι δέ τινες ἐνεργούμενοι, κατόρθωσαν νὰ παραμείνουν ἐν μέσῳ φλογῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης, νὰ καταβροχθίζουν πυρακτωμένην στάκτην, νὰ θέτωσιν τὴν κεφαλὴν αὐτῶν ἐπὶ τῆς πυρᾶς, νὰ βαδίζωσιν ἐπὶ τῆς πυρᾶς, ἡ ὁποία κατέκαιε τὰ ἐνδύματά των, ἐνῶ οἱ πόδες των ἔμενον ἀνέπαφοι».
Στὴν ἔκσταση καὶ τὴν «οἰστρομανία»  ἀποδίδει καὶ ὁ Χουρμουζιάδης ἕνα μέρος ἀπὸ τοὺς λόγους τῆς ἀκαΐας τῶν πυροβατῶν, λέγοντας πώς «γυμνόποδες ἐπί τινα λεπτὰ χορεύουσιν ἤ καὶ ἀκροπηδιστὶ εἰ αὐτήν, ταχέως εἰσέρχονται καὶ ἐξέρχονται, συνεχῶς δὲ τοῦτο ἐπαναλαμβάνοντες, ὡς τῆς ἱερότητος αὐτῶν σημεῖον δῆθεν τρανότατον. Ἐν δὲ τῇ ταχυποδίᾳ καὶ τῇ οἰστρομανίᾳ ἔτι δὲ καὶ τῇ παχυδερμίᾳ τῶν ποδῶν αὐτῶν δὲν καίονται ἤ καὶ ἀδιαφοροῦσι καιόμενοι».
Ὁ Κ. Ρωμαῖος στὴ μελέτη του «Λαϊκὲς λατρεῖες τῆς Θράκης» (Ἀρχεῖον Θρακικοῦ Θησαυροῦ, Τόμος ΙΑ’ σελ. 59)  γράφει: «Ὁ ἐπιστημονικὸς ἔλεγχος ἀποκλείει κάθε εἶδος ἀπάτη ἤ χημικὰ μέσα καὶ σύμφωνα μὲ ἀξιόιστους ἐρευνητὲς πρέπει νὰ δεχθοῦμε, ὅτι ἀπὸ μεγάλη ψυχικὴ συγκέντρωση καὶ θέληση, αὐθυποβολὴ ἐνισχυόμενη κάποτε ἀπὸ τὴν ὑποβολὴ τρίτων, γεννιέται κάποια δύναμη ἀσύληπτη γιὰ μᾶς σήμερα καὶ μυστηριώδης, ποὺ εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀντιδράσει ἀντίθετα μὲ τὸν ἀμείλικτο φυσικὸ νόμο τῆς θερμότητας. Αὐτὸ βεβαιώνεται καὶ μὲ πειραματικὲς ἀποδείξεις. Ὁ φακίρης Kuda Bux στὸ Λονδίνο τὸ 1935 πέρασε καὶ ξαναπέρασε τάφρο σκεπασμένη ἀπὸ στρῶμα πυρᾶς 800 βαθμῶν Κελσίου, ἐνῶ τὰ γυμνά του πόδια διατήρησαν τὴν πρώτη τους θερμοκρασία τῶν 27 βαθμῶν. Ὁ Bux ὅμως ἔδωσε ὕστερα – σὲ δεύτερο χρόνο – τὴν ἀπόδειξη πὼς τὸ θαῦμα τῆς πυροβασίας του εἶχε πηγὴ τὴν συγκεντρωμένη θέληση, καὶ ἐνῶ ἐπρόκειτο νὰ ξαναπεράσει τὴν πυρακτωμένη τάφρο ἀρνήθηκε λέγοντας «κάτι ἔσπασε μέσα μου καὶ δὲν μπορῶ».
Ἕνας Ἕλληνας στὸ Πίτερμάριτσμπουργκ τῆς Ν. Ἀφρικῆς, ὁ Ἡρ. Χατζάκος (ἀπὸ τὰ Βάτικα τῆς Λακωνίας) μαζί μὲ τὸν φίλο του Cummins καὶ μὲ ἄλλους Ἰνδούς, πυροβάτησε τὸ 1928, χωρὶς νὰ πάθουν τίποτε οὔτε οἱ τρίχες τῶν κνημῶν του ὅπως ὁ ἴδιος ἔλεγε (..)  Ὁ Ἑλβετὸς καθηγητὴς Angust Forel στὸ βιβλίο του Der hypnotismus oder die Suggestion und die psychotherapie (1921), ἀναφέρει πὼς μὲ τὴν ὑποβολὴ μέσα στὸ ὑποσυνείδητο, μὲ τὴν τέλεια ἤ σχεδὸν τέλεια ἐξαφάνιση τῆς συνείδησης, κατορθώνει κανεὶς νὰ φέρει μερικὴ ἤ γενικὴ ἀναισθησία, καὶ ἀντίθετα, μὲ διαφορετικὴ ἰδέα (ὑποβολῆς) νὰ προξενήσει κοκκίνισμα στὰ χέρια, μέχρι νὰ γίνουν φλύκταινες, ἤ πυρετὸ καὶ ἐξάντληση.  Μὲ τὴν ὕπνωση –γράφει ὁ Forel -  κατόρθωσε καὶ δόντια νὰ βγάλει, ἀποστήματα νὰ ἀνοίξει, κάλους καὶ ὄγκους νὰ ἀφαιρέσει, βαθιὲς τομὲς νὰ ἐπιχειρήσει, χωρὶς τὸν παραμικρὸ πόνο. Ἀναφέρει ἐπίσης πὼς ὁ συνάδελφός του Bleuer, ὑπνωτισμένος ἀπὸ τὸν ἴδιο, ἐκράτησε τὸ χέρι του πάνω σὲ φλόγα χωρὶς καμιὰ αἴσθηση, πράγμα ποὺ ἀλλιῶς, σὲ κανονικὴ δηλ. κατάσταση, θὰ τοῦ προξενοῦσε πόνο καὶ κάψιμο (..)  Ὅτι στὴν ἀρχαιότητα μὲ τὴν ὑποβολὴ ἔντονης θρησκευτικῆς ἰδέας ἀκολουθοῦσε ἀναισθησία κι ἐξουδετέρωση τῆς ἐνέργειας τοῦ πυρός, μαθαίνουμε ἀπὸ πολλὲς εἰδήσεις τῶν παλαιῶν. Ἡ παλαιότερη εἶναι ἀπὸ τὴν Ἀντιγόνη τοῦ Σοφοκλῆ (στ. 264):
«..ἦμεν δ’ ἕτοιμοι καὶ μύδρους αἴρειν χεροῖν
καὶ πῦρ διέρπειν καὶ θεοὺς ὁρκωμοτεῖν..»
Ἡ δοκιμασία ποὺ θέλουν νὰ κάνουν οἱ φύλακες ἐδῶ, ἀναφέρεται σὲ θεοκρισία ἤ ὀρδαλία, ὅπως λένε οἱ νεώτεροι. Στὸ ἱερὸ τῶν Παλλικῶν Θεῶν τῆς Σικελίας, ὁ δοκιμαζόμενος γράφει σὲ πινάκιο τὸν ὅρκο του καὶ τὸ ρίχνει στὶς φλόγες τοῦ ἐκεῖ κρατήρα καὶ «ἐάν μὲν εὐορκῆ ἐπιπολάζει τὸ πινάκιον, ἐάν δὲ μή εὐορκῆ, τὸ μὲν πινάκιον ἀφανίζεται, αὐτὸς δὲ πίμπραται» (Διόδ. ΧΙ, 89). Ἀπάθεια τῶν γυμνῶν ποδῶν μέσα σὲ ἀνθρακιά, ἀναφέρεται καὶ σὲ δύο χωρία τοῦ Στράβωνα, στὰ Καστάβαλα τῆς Καππαδοκίας καὶ στὴν Ἰταλία, δημοσιευμένα ἀπὸ τὸν Ἀ. Κεραμόπουλο. (Ἀρχεῖον Θρακικοῦ Θησαυροῦ τόμ. Θ’ σελ. 305).
Εἶναι πολλοὶ οἱ ἐπιστήμονες ποὺ δέχονται ὅτι ἡ ἔκσταση τῶν πυροβατῶν, ἀπὸ αὐθυποβολὴ ἤ ἑτεροϋποβολὴ εἶναι ἡ μοναδικὴ αἰτία τῆς ἀκαΐας. Κάτω ἀπ’τὸν μονότονο ἦχο τῶν ὀργάνων, κάτω ἀπὸ τὴν ἐπίδραση τοῦ ρυθμοῦ καὶ τῶν θυμιάσεων, ἀλλὰ κυρίως κάτω ἀπὸ τὸ κράτος τῆς πίστεως, ποὺ φθάνει μέχρι φανατισμοῦ, οἱ ἀναστενάρηδες αὐτοσυγκεντρώνονται καὶ ὑφίστανται μιὰ βαθμιαία ἐλάττωση τῶν αἰσθήσεων καὶ τῆς συνειδήσεως, καὶ πέφτουν σὲ ἔκσταση, ἡ ὁποία κορυφώνεται μὲ τὸν χορὸ στὴ φωτιά. Οἱ νευροψυχίατροι γνωρίζουν πὼς σ’αὐτὴ τὴν ἐκστατικὴ κατἀσταση, σὲ ὁρισμένους ἀνθρώπους μὲ ὑπερευαίσθητο ἤ ἐπιβαρημένο νευρικὸ σύστημα, μποροῦν νὰ ἐκδηλωθοῦν καταπληκτικὰ ψυχικὰ φαινόμενα.  Δημιουργοῦνται στὸν ἀνθρώπινο ὀργανισμὸ ὁρισμένες μεταλλαγὲς τῶν φυσιολογικῶν λειτουργειῶν, καὶ οἱ διάφορες γνωστὲς βιολογικὲς καὶ φυσικοχημικὲς ἀντιδράσεις, γίνονται πλέον κάτω ἀπὸ καινούργιες συνθῆκες, καταλήγοντας σὲ διαφορετικὰ ἀποτελέσματα. Ὅταν οἱ ἀναστενάρηδες πέσουν στὴν κατάσταση τῆς ἐκστάσεως, παύουν νὰ ἀντιλαμβάνονται τὸν ἐξωτερικὸ κόσμο ὅπως καὶ πρίν. Ἔτσι τουλάχιστον ἀναφέρουν μερικοὶ ἀπὸ αὐτούς. Τὰ αἰσθητήρια ὄργανα καὶ τὰ ἔνστικτα δὲν λειτουργοῦν φυσιολογικά. οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ βρίσκονται σ’ ἕνα εἶδος «νάρκης ἐν ἐγρηγόρσει».
 Σύμφωνα μὲ τὴ γνώμη τοῦ  Ἄγγ. Τανάγρα, ἡ ψυχικὴ ἐνέργεια, δηλ. αὐτὴ ἡ ἰδιόμορφη βιολογικὴ ἐνέργεια ποὺ ἔχει ἕδρα τὸ Νευρικὸ Σύστημα, ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα εἶδος σωματιδίων ἐνεργείας ποὺ μερικοὶ τὰ ὀνομάζουν «ὑποφωτόνια». Αὐτὰ τὰ σωματίδια, εἶναι πολὺ πιὸ λεπτῆς ὑφῆς ἀπ’ τὰ σωματίδια τῆς ὑλικῆς ἐνεργείας καὶ δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὶς δυνάμεις ποὺ ἐπιδροῦν πάνω στὴν ὕλη π.χ. τὴ βαρύτητα, τὴ φωτιά, τὸν ἠλεκτρισμό κ.λ. Ἔχομε λοιπὸν κατὰ κάποιον τρόπο, μιὰ ἐπίδραση τῆς ψυχενεργείας αὐτῆς ἐπὶ τῆς ὕλης. Κατὰ τὴν ἔκσταση, ἡ ψυχενέργεια αὐτή, δὲν διατηρεῖ τὴν νόμιμη καὶ φυσιολογικὴ ἐπικοινωνία της μὲ τὸν ἔξω κόσμο, ἀλλὰ ἀναγκάζεται νὰ ἔρθει ἀπ’ εὐθείας, μόνη της, σὲ ἐπαφὴ μ’ αὐτόν, μ’ ὅλη της τὴν ἰδιάζουσα ἐνεργειακή της σύσταση. Ἔτσι, ἕνα λεπτὸ ραδιενεργὸ σῶμα –θὰ λέγαμε – ποὺ ἐκπέμπεται ἀπὸ τὸ σῶμα τοῦ πυροβάτη,  περιβάλλει τὸ ὑλικό του σῶμα ποὺ κινδυνεύει, σὰν μια «ἀπυροφλεγὴς ἀσπίδα», σὰν ἄφλεκτο προπέτασμα, ἱκανοῦ πάχους, ποὺ προστατεύει τὸ σῶμα, καὶ τὸ κάνει ἀπρόσβλητο ἀπὸ τὴ φωτιά, καταργώντας τὶς βλαπτικὲς γι’ αὐτό,  φυσικοχημικὲς ἀντιδράσεις ἀπὸ τὴν ὑψηλὴ θερμοκρασία. Μὲ βάση λοιπὸν τὴν ψυχενέργεια, δηλ. τὴν ἐπίδραση τοῦ ψυχοδυναμισμοῦ ἐπὶ τῆς ὕλης (θράκα), ἐπιχειρεῖται νὰ δοθεῖ μιὰ ἐπιστημονικὴ ἐξήγηση στὸ φαινόμενο τῆς ἀκαΐας. Ἡ ἀνθρώπινη αὐτὴ ἀκτινέργεια, εἶναι σὲ θέση, κάτω ἀπ’ ὁρισμένες συνθῆκες, νὰ δημιουργεῖ ἀπομονωτικὸ προστατευτικὸ κλοιὸ γύρω ἀπὸ τὸ σῶμα, δηλ. μιὰ ἀσπίδα ψυχικῆς ἀκτινοβολίας. Καὶ ὁ φωτοστέφανος τῶν ἀσκητῶν καὶ τῶν ἁγίων ἀνθρώπων τῆς ἐρήμου, φαίνεται ὅτι δὲν ἦταν τίποτε ἄλλο, παρὰ μιὰ ὀρατὴ ἐκδήλωση αὐτῆς τῆς ἐνέργειας.
  Ἄγγελος Τανάγρας, σὲ μιὰ ἀνακοίνωση γραπτὴ πρὸς τὸν Πολ. Παπαχριστοδούλου, γράφει: «Ὁ χορὸς τῶν ἀναστενάρηδων ἀρχίζει ὡς ἐκδήλωσις λατρείας πρὸς τὰ θεῖα καὶ ἀποτελέσματά του ἄχει τὴν διαρκῆ προϊοῦσαν μείωσιν τῶν αἰσθήσεων, τῶν ἐπιδιδομένων εἰς αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἐκδήλωσιν λατρείας. Ἀκολουθεῖ αὐθυποβολή, ὁπότε νομίζουν ὅτι εὑρίσκονται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὸν Ἅγιον τῆς προτιμήσεώς των εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ψευδαισθήσεως καὶ τέλος τῆς ἐκστἀσεως ἤ τῆς οἰστροπληγίας. Τὰ ἐκπεμπόμενα ἀπὸ τὰ σώματά των ψυχικὰ ραδιενεργὰ σωμάτια, ἀποτελοῦν ἕνα εἶδος ἀφλέκτου προπετάσματος προστατευτικοῦ,  διότι καταργεῖ τὰς γνωστὰς χημικὰς ἑνώσεις τοῦ σώματός των. Κίνητρα εἶναι ἡ πίστις, καὶ ὁ θρησκευτικὸς φανατισμὸς καὶ ἡ ἐπίδρασις τῆς ψυχῆς ἐπὶ τῆς ὕλης. Πάντως πρόκειται περὶ ἀνθρώπων μὲ κλονισμένα νευρικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ περιβάλλον, ἀπὸ τοὺς ἤχους τῆς μουσικῆς κ.λ. Ὁ χορὸς 2/4 εἶναι ὀργιώδης, χαρακτηριζόμενος ὑπὸ πολλῶν ταχυτάτων πηδημάτων, μετὰ μικρῶν βημάτων καί τινων περιστροφῶν, διαρκεῖ δὲ ἐπὶ δύο περίπου ὥρας. Ἐπὶ πλέον, οἱ χορευταί, περριρέονται ὑπὸ ἀφθόνου ἱδρῶτος καὶ ταυτοχρόνως ἡ μορφή των φωτίζεται ὁλονὲν ὑπὸ ἐντονοτέρας ἐκστάσεως. Ὑπάρχει ὁ ψυχικὸς παράγων».
Ἰάσων  Εὐαγγέλου (ἀναφορὰ στὶς ἀπόψεις τοῦ  ψυχιάτρου Ἄγγ. Τανάγρα, περὶ ἀναστενάρηδων καὶ ἀκαΐας)

2 σχόλια:

  1. Εκτός από τα φαινόμενα ακραίας ακαΐας που αναφέρεις, υπάρχει κι ένα άλλο σχετικά απλούστερο, αλλά που μάλλον εξηγείται: 'Οταν κάποτε επισκέφθηκα με το σχολείο το εργοστάσιο λιπασμάτων στη Δραπετσώνα, που είχε και παραγωγή γυάλινων αντικειμένων, είδα εργάτες να κρατούν με τα γυμνά χέρια τους λυωμένο γυαλί, την ώρα που φυσούσαν μέσα από το καλάμι για να του δώσουν σχήμα. Υποθέτω ότι τα χέρια τους έχουν αποκτήσει (με την επανειλημένη έκθεση στις υψηλές θερμοκρασίες) ένα κερατοειδές επίστρωμα (κάτι σαν το υλικό των κάλων) που εμποδίζει την εισχώρηση της θερμότητας στους άλλους ιστούς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πιθανῶς νὰ νεκρώνονται οἱ ἱστοὶ τοῦ χεριοῦ, ὅπως μὲ τὴν σκληρὴ χειρονακτικὴ ἐργασία. Στὸ κείμενο ἀποδίδεται σὲ ψυχικὴ ἐπενέργεια, ἴσως ὅμως νὰ ὑπάρχει "πεζότερη" ἐξήγηση. Σ' εὐχαριστῶ.

      Διαγραφή

Παρακαλῶ γράφετε μὲ ἑλληνικοὺς χαρακτῆρες