Τρίτη, 7 Μαΐου 2013

(Ἐξεγέρσεις τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὴν Ἅλωση ὡς τὸ 1821)





Ἐνῶ «ἡ κοινὴ τῶν Ἑλλήνων ἑστία, ἡ διατριβὴ τῶν μουσῶν, ἡ τῶν ἐπιστημῶν ἁπασῶν διδάσκαλος, ἡ τῶν πόλεων βασιλὶς» ἔπιπτε, καὶ ἡ Ἑλλὰς κατεκτᾶτο, τὸ Γένος ἠρνεῖτο νὰ ὑποταχθῇ. Οἱ Ἕλληνες θὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνα. Τὸ Σοῦλι, ἡ Μάνη, ἡ Χιμάρα καὶ τὰ Σφακιὰ θὰ ἀποτελέσουν τὰ προπύργια αὐτοῦ τοῦ ἀγῶνος. Κατὰ τὴν σκοτεινὴν ἐκείνην περίοδον ἡ γλῶσσα διεδραμάτισεν ἱστορικῆς σημασίας ρόλον εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἑνότητος τοῦ Γένους. Οἱ καταφυγόντες εἰς τὴν Δύσιν Ἕλληνες λόγιοι μετέφερον εκεῖ τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν οὑμανισμὸν καὶ συνέβαλον εἰς τὴν ἄνθησιν τῆς Ἀναγεννήσεως.
Ἡ κατάκτησις τοῦ ὑπολοίπου Ἑλληνικοῦ χώρου θὰ παρουσιάσῃ τεραστίας δυσκολίας εἰς τὸν κατακτητήν.

Μνῆμες




Περνοῦν τὰ χρόνια, φεύγουν λίγο-λίγο κι οἱ τελευταῖοι ποὺ θυμοῦνται, καὶ μένει ἐλεύθερο τὸ πεδίο σ’ἐκείνους ποὺ ἐπιδιώκουν τὴ λήθη.
 Θλιβερὰ τὰ γεγονότα τῆς κατοχῆς, ἀλλὰ δὲν μᾶς βοηθάει ἡ ἀπώθησή τους. Δυστυχῶς, ΠΡΕΠΕΙ νὰ τὰ θυμόμαστε  (ἡ ἰσχυρὴ μνήμη ἄλλωστε ἀνήκει στὶς παραμέτρους ποὺ συνθέτουν τὴν εὐφυΐα, κι ἐμεῖς θέλουμε νὰ εἴμαστε εὐφυεῖς).
Ξεφυλλίζοντας λοιπὸν - ἀφηρημένα - ἕνα παλιὸ βιβλίο διαβάζω:

Δευτέρα, 6 Μαΐου 2013

Ρήγας Φεραῖος



«Ἱκανὸν ἔσπειρα σπόρον· θέλει βλαστήσει καὶ τὸ γένος μου θέλει συλλέξει τὸν γλυκὺν αὐτοῦ καρπόν».
Ἐνῷ τὰ γεγονότα  συνεκλόνιζαν τὸν Ἑλληνικὸν χῶρον καὶ ἡ μία ἐπαναστατικὴ ἐνέργεια διεδέχετο τὴν ἄλλην, ἡ μεγάλη μορφὴ τοῦ Ρήγα προβάλλει εἰς τὸν ἱστορικὸν ὁρίζοντα. Ἐγκαταλείπει τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα του, Βελεστῖνον διότι ἐφόνευσε κάποιον Τοῦρκον καταπιεστήν καὶ καταφεύγει ἀρχικῶς εἰς τοὺς ἀρματωλοὺς τοῦ Ὀλύμπου. Μεταβαίνει κατόπιν εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος, ἐκεῖθεν εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ τελικῶς εἰς τὰς Παραδουναβίους Ἡγεμονίας εἰς τὰς ὁποίους θὰ εὕρῃ μεγαλυτέρας εὐκαιρίας δράσεως, ἐλευθερίαν καὶ φίλους. Προσχωρεῖ εἰς τὸν γαλλικὸν δημοκρατισμόν καὶ ἐναποθέτει τὰς ἐλπίδας του εἰς τὴν Γαλλικὴν Ἐπανάστασιν.

Σάββατο, 20 Απριλίου 2013

Φαῖδρος Μπαρλᾶς (1925-1975)



 [Ἐν Ἔτει 2000]
Ὅταν μεγάλωσε,  ἔμαθε πὼς ὁ πατέρας του
ἦταν κι αὐτός,   «τὴ νύχτα ἐκείνη»,
στὸ Πολυτεχνεῖο.  Ἡ θεία του ἡ Λιλή,
ὁ θεῖος του ὁ Μιχάλης,  ἦταν κι αὐτοί,
«τὴ νύχτα ἐκείνη», στὸ Πολυτεχνεῖο.
Ὅλοι οἱ γνωστοί τοῦ μπαμπᾶ,  ὅλες οἱ γνωστές τῆς μαμᾶς,
ἦταν κι αὐτοί,  «τὴ νύχτα ἐκείνη»,  στὸ Πολυτεχνεῖο…
Τώρα, κάθε πρωΐ,  καθώς κατηφορίζει τὴν ὁδό Πατησίων
κι ἀντικρύζει τὴν καγκελλόπορτα  τὴν κλεισμένη «εἰς μνήμην».
στριφογυρίζει στὸ νοῦ του   ἡ ἴδια ἀπορία:
«Πῶς διάβολο χώρεσαν   ὅλοι αὐτοί ἐδῶ μέσα;…»

Κυριακή, 14 Απριλίου 2013

Ὁ μαθηματικὸς Ἀνδρέας Κάλβος




Δὲν ὑπάρχει σωζόμενο πορτραῖτο τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου, ἰσχνὲς εἶναι οἱ βιογραφικὲς πληροφορίες γιὰ τὴ σκοτεινὴ ζωή του, τὸ ἐντυπωσιακὸ εὖρος τῶν ἐνδιαφερόντων του, ἀναδύεται ἀργά. Ἀκόμη καὶ σήμερα, ὁ μελετητὴς ποὺ φιλοδοξεῖ νὰ προσεγγίσει τὴν πολυπρισματικὴ μορφὴ τοῦ Κάλβου, διαπιστώνει, ὅπως ὁ Γιῶργος Σεφέρης, ὅτι «ὁ ποιητὴς ἐξαφανίζεται πίσω ἀπὸ τὴ γλωσσική του ἔκφραση, ὅπως πίσω ἀπὸ μιὰ αὐλαία»,  καὶ ὅτι ὁ ἴδιος, ἀναδιφῶντας ἐπίμονα ἀρχεῖα καὶ βιβλιοθῆκες, «ψάχνει τὰ ἴχνη τῆς ζωῆς μέσα στὸ ἄδειο καυκὶ ἑνὸς τζίτζικα». Ὡστόσο, μέσα στὸ χρόνο, οἱ καλβικὲς σπουδὲς ὁλοένα καὶ διογκώνονται·  ἱστορικά, γραμματειακά, καὶ προσωπικὰ στοιχεῖα τοῦ Κάλβου μελετῶνται συστηματικά, τὸ «ἀμυδρὸ φῶς» γύρω ἀπὸ τὸ ἔργο του, γιὰ τὸ ὁποῖο μίλησε ὁ Σεφέρης, δυναμώνει.

ΕΙΣ ΜΟΥΣΑΣ Ἀνδρέας Κάλβος




V. ΕΙΣ ΜΟΥΣΑΣ
α΄
Τὰς χορδὰς ἄς ἀλλάξωμεν,
ὦ χρυσὸν δῶρον, χάρμα
Λητογενέος  μέγα·
τὰς χορδὰς ἄς ἀλλάξωμεν,
Ἰόνιος λύρα.
β΄
Ἄλλα σύρματα δότε,
ζεφυρόποδες Χάριτες·
καὶ σεῖς ἐπὶ τὸ ξύλον
μελίφρονον, ὑακίνθινον
βάλετε στέμμα.
γ΄
Τὰς πτέρυγας ἁπλώνει
ὡς τ’ὄρνεον τοῦ Διός,
καὶ ὑψώνεται τὸ μέτρον
ἕως τὸν οὐράνιον κῆπον
τῶν Πιερίδων.
δ΄
Χαίρετε, ὦ κόραι, χαίρετε,
φωναί, ὁποὺ τὰ δεῖπνα
τῶν Ὀλυμπίων πλουτίζετε
μὲ χορῶν εὐφροσύνας
κ’ εὔρυθμον μέλος.
ε΄
Σεῖς τὰ αἰθέρια νεῦρα
τῆς φόρμιγγος κροτεῖτε,
καὶ τὰ θηρία καὶ τ’ ἄλση
χάνονται ἀπὸ τὸ πρόσωπον
τῆς γῆς πλατείας.
στ΄
Ὅπου τρέμουσιν ἄπειρα
τὰ φῶτα τῆς νυκτός,
ἐκεῖ ὑψηλὰ πλατύνεται
ὁ Γαλαξίας καὶ χύνει
δρόσου σταγόνας.
ζ΄
Τὸ ποτὸν καθαρὸν
θεραπεύει τὰ φύλλα,
κι ὅπου ἄφησε τὸ χόρτον
εὑρίσκει ρόδα ὁ ἥλιος
καὶ μυρωδίαν.
η΄
Οὕτω ὑπὸ τοὺς δακτύλους σας
ἡ ἑλικώνιος λύρα
τρέμει, καὶ τ’ἄνθη ἀμάραντα
τῆς ἀρετῆς γεμίζουσι
πᾶσαν καρδίαν.
θ΄
Ὄχι πατέρες, τύραννοι·
ὄχι ἄνθρωποι καὶ τέκνα,
ἀλλὰ δειλὰ καὶ ἀναίσθητα
ποίμνια τὸν κύκλον ἤθελον
τρέξειν τοῦ βίου.
ι΄
Χεῖρες κεραυνοφόροι,
μόνον νῶτα ὑποφέροντα
τὰς πληγάς· ἄν τὸ δίκρανον
τοῦ Παρνασσοῦ λιγύφθογγον
σπήλαιον ἐσίγα.
ια΄
Διὰ παντὸς μοιράσατε
θεῖαι παρθένοι τὴν δίκην·
διὰ παντὸς χαρίσατε
τῶν ἀνθρώπων αἰσθήσεις
ὑψηλονόους.
ιβ΄
Ἀφρίζουν τὰ ποτήρια
τῆς ἀδικίας· δυνάσται
πολλοὶ καὶ διψασμένοι
ἰδοὺ τ’ἀδράχνουν· γέμουσι
μέθης καὶ φόνου.
ιγ΄
Τώρα, ναὶ τώρα ἀστράψατε,
ὦ Μοῦσαι· τώρα ἁρπάξατε
τὴν πτερωτὴν βροντήν,
κατὰ σκοπὸν βαρέσατε
μ’εὔστοχον χεῖρα.
ιδ΄
Φυλάξατε τοὺς ὕμνους
διὰ τοὺς δικαίους· μόνον
εἰς αὐτοὺς τὴν εἰρήνην
καὶ τοὺς χρυσοὺς στεφάνους
εἰς αὐτοὺς δότε.
ιε΄
Ἦτον ποτὲ ἐννέα
Ὀλύμπιαι φωναὶ
ἐκεῖ ὅπου χορεύουσι
τῆς ἡμέρας κόραι
λαμπαδηφόροι.
ιστ΄
Ἤκουον μόνον οἱ κύκλοι
τῶν οὐρανῶν τὴν σύμφωνον
θεόπνευστον ᾠδήν,
καὶ τὸν ἀέρα ἀκίνητον
εἶχεν ἡ γαλήνη.
ιζ΄
Ἀλλ’ ὅτε τὸ μειδίασμα
τοῦ θεοῦ τῶν ἐρώτων
τὸν Κιθαιρῶνα ἐσκέπασε
μὲ θύμον καὶ μὲ κλήματα
σταφυλοφόρα·
ιη΄
ἐκεῖ ὁ ρυθμὸς ἐπέραστος
καταβαίνων, τὸ βλέμμα
τῶν γηγενέων δρακόντων
ἐχάθη, ὡς τὰ χαράγματα
χάνεται ὁ ὕπνος.
ιθ΄
Τοῦ θεσπεσίου γέροντος
ἱερὰ κεφαλή·
φωνὴ εὐτυχὴς ποὺ εὐφήμησας
τῆς κλεινῆς Ἀχαΐας
τ’ἄριστα τέκνα.
κ΄
Ἐσύ, θαυμάσιε Ὅμηρε,
ἐξένισας τὰς Μούσας·
καὶ τοῦ Διὸς κόραι
εἰς τὰ χείλη σου ἀπέθηκαν
τὸ πρῶτον μέλι.
κα΄
Εἰς τιμὴν τῶν θεῶν
ἐφύτευσας τὴν δάφνην·
εἶδον πολλοὶ αἰῶνες
τὸ φυτὸν εὐθαλὲς
ὑπερακμάζον.
κβ΄
Μέσα εἰς τὸ θεῖον στέλεχος
τί δὲν ἐθησαυρίσατε
τὰ σίμβλα αἰωνίως;
τί, ὦ αἰώνιαι μέλισσαι,
τὸ παραιτεῖτε;
κγ΄
Ὅταν εἰς τὴν ἀθλίαν
Ἑλλάδα ἀπὸ τὰ ἔσχατα
τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης
τῶν ἀραβίων πετάλων
ἦλθεν ὁ κτύπος·
κδ΄
ἐκεῖ πρὸς τὰ λουτρά,
ὅπου τὰς τρίχας πλύνουσι
τῶν φοιβηΐων Ὧραι,
τότε δικαίως ἐφύγατε,
ὦ Πιερίδες.
κε΄
Καὶ τώρα εἰς τέλος φέρετε
τὴν μακρὰν ξενιτείαν.
Χρόνος χαρᾶς ἐπέστρεψε,
καὶ λάμπει τώρα ἐλευθερον
τὸ Δέλφιον ὄρος.
κστ΄
Ρέει καθαρὸν τὸ ἀργύριον
τῆς Ἱπποκρήνης· κράζει,
ὄχι τὰς ξένας, κράζει
σήμερον ἡ Ἑλλὰς
τὰς θυγατέρας.
κζ΄
Ἤλθετε, ὦ Μοῦσαι, ἀκούω,
καὶ χαίρουσα πετάει,
πετᾷ ἡ ψυχή μου· ἀκούω
τῶν λυρῶν τὰ προοίμια,
ἀκούω τοὺς ὕμνους.




Σάββατο, 13 Απριλίου 2013

Ἡ γῆ τῆς Ἑλλάδος




Ξέρεις τὴν χώραν ποὺ ἀνθεῖ φαιδρὰ πορτοκαλέα;
ποὺ κοκκινίζ’ ἡ σταφυλὴ καὶ θάλλει ἡ ἑλαία;
- Ὤ! δὲν τὴν ἀγνοεῖ κανείς· εἶναι ἡ γῆ ἡ Ἑλληνίς!
Ξέρεις τὴν γῆν, ἥτις παντοῦ μὲ αἵματα ἐβάφη;
ὅπου κοιλάδες καὶ βουνὰ εἶναι ἡρώων τάφοι;
- Ὤ! δὲν τὴν ἀγνοεῖ κανείς· εἶναι ἡ γῆ ἡ Ἑλληνίς!
Γῆ, μήτηρ παλαιῶν θεῶν, καὶ νέων ἡμιθέων,
γῆ ἀναμνήσεων κλεινῶν, καὶ γῆ, ἐλπίδων νέων
εἶναι ἡ γῆ ἡ Ἑλληνίς.  Ἄς μὴν τὸ λησμονῆ κανείς.



Εἰς τὸν Μάϊον

Ὁ Μάϊός  μας,  ἔφτασε·   ἐμπρός!  βῆμα ταχύ!
νὰ τὸν προϋπαντήσωμεν παιδιὰ στὴν ἐξοχή.
Φέρνει τραγούδια καὶ χαραίς, λουλούδια, καὶ δροσιά,
καὶ μυρωδάτη φόρεσε ὡραία φορεσιά.
Δῶρα ‘ς  χέρια του πολλὰ καὶ εὔμορφα κρατεῖ,
καὶ τὰ μοιράζει γελαστὸς εἰς ὅποιον τὰ ζητεῖ
Πᾶμε κ’ ἐμεῖς νὰ πάρωμε, μὴ χάνωμε καιρό.
Μᾶς φθάνει ἕνα τριαντάφυλλο,  ἕνα κλαδὶ χλωρό.

Ἄγγελος Βλάχος