Κυριακή, 14 Απριλίου 2013

Ὁ μαθηματικὸς Ἀνδρέας Κάλβος




Δὲν ὑπάρχει σωζόμενο πορτραῖτο τοῦ Ἀνδρέα Κάλβου, ἰσχνὲς εἶναι οἱ βιογραφικὲς πληροφορίες γιὰ τὴ σκοτεινὴ ζωή του, τὸ ἐντυπωσιακὸ εὖρος τῶν ἐνδιαφερόντων του, ἀναδύεται ἀργά. Ἀκόμη καὶ σήμερα, ὁ μελετητὴς ποὺ φιλοδοξεῖ νὰ προσεγγίσει τὴν πολυπρισματικὴ μορφὴ τοῦ Κάλβου, διαπιστώνει, ὅπως ὁ Γιῶργος Σεφέρης, ὅτι «ὁ ποιητὴς ἐξαφανίζεται πίσω ἀπὸ τὴ γλωσσική του ἔκφραση, ὅπως πίσω ἀπὸ μιὰ αὐλαία»,  καὶ ὅτι ὁ ἴδιος, ἀναδιφῶντας ἐπίμονα ἀρχεῖα καὶ βιβλιοθῆκες, «ψάχνει τὰ ἴχνη τῆς ζωῆς μέσα στὸ ἄδειο καυκὶ ἑνὸς τζίτζικα». Ὡστόσο, μέσα στὸ χρόνο, οἱ καλβικὲς σπουδὲς ὁλοένα καὶ διογκώνονται·  ἱστορικά, γραμματειακά, καὶ προσωπικὰ στοιχεῖα τοῦ Κάλβου μελετῶνται συστηματικά, τὸ «ἀμυδρὸ φῶς» γύρω ἀπὸ τὸ ἔργο του, γιὰ τὸ ὁποῖο μίλησε ὁ Σεφέρης, δυναμώνει.
Πρόσφατα, διαβάσαμε μὲ ἐνδιαφέρον τὴ νέα μετάφραση καὶ ἑρμηνεία, ἀπὸ τὸν ἐρευνητὴ Δημ. Δ. Ἀρβανιτάκη, τῆς νεανικῆς μπροσούρας τοῦ ποιητῆ «ἀπολογία τῆς αὐτοκτονίας», μὲ τὴν ὁποία ὁ Κάλβος ἀναγορεύει τὴν αὐτοχειρία, σὲ ἀρχὴ προσωπικῆς ἀξιοπρέπειας, ἀλλὰ καὶ κοινωνικῆς χειραφέτησης ἤ πολιτικῆς ἐλευθερίας·  καὶ τώρα, τὸ βιβλίο τοῦ Γιώργου Ἀνδρειωμένου   «Ἀναζητῶντας τὸν  ἄλλο Κάλβο. Ἐπιστημονικὲς ἐνασχολήσεις του στὴν Κέρκυρα, (1826-1852)», ποὺ μόλις ἐκδόθηκε ἀπὸ τὸ ἵδρυμα Οὐράνη, ἀναδεικνύει τὴν «ἐπιστημονική» διάσταση ἑνὸς λογίου πού, πέρα ἀπὸ τὰ γράμματα καὶ τὴν ποίηση, ἀσχολήθηκε μὲ ἐπιτυχία μὲ ποικίλους τομεῖς τοῦ ἐπιστητοῦ, ὅπως ἡ θεολογία, ἡ φιλοσοφία, καὶ τὰ μαθηματικά.
Τὰ τρία κείμενα ποὺ συναπαρτίζουν τὸ βιβλίο εἶναι ἡ μετάφραση στὰ γαλλικὰ ἀπὸ τὸν Ἀνδρέα Κάλβο τῆς «ἔρευνας περὶ τῆς φύσεως τοῦ διαφορικοῦ λογισμοῦ» ποὺ εἶχε συγγράψει ὁ Ἰωάννης Καραντηνός, ἔφορος τῆς Ἰονίου Ἀκαδημίας καὶ κοσμήτορας τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς της· ἡ μετάφραση στὰ ἰταλικὰ ἀπὸ τὰ ἀγγλικὰ ἑνὸς ἀποσπάσματος ἀπὸ τὸ βιβλίο «Ταξίδια στὸ Κορντοφάν»τοῦ περιηγητῆ Ἰγνάτιου Πάλμε σχετικοῦ μὲ τὸ κλῖμα αὐτῆς τῆς περιοχῆς τῆς κεντρικῆς Ἀφρικῆς, προφανῶς γιὰ διδακτικοὺς λόγους, ἀφοῦ ἐκείνη τὴν ἐποχή, μεταξὺ ἑλληνικῶν, λατινικῶν, ἀγγλικῶν, γαλλικῶν κλπ. ὁ Κάλβος πρὸς βιοπορισμό, δίδασκε ἐπίσης ἀστρονομία, καὶ γεωγραφία· καὶ τέλος, ἕνα δικό του κείμενο οἰκονομοτεχνικοῦ περιεχομένου, περὶ τῆς καλλιέργειας τοῦ μεταξιοῦ στὴν Κέρκυρα.
Τὸ μεγαλύτερο ἐνδιαφέρον ἀσφαλῶς, ἐντοπίζεται στὴν μετάφραση τῆς εὐσύνοπτης μελέτης τοῦ Καραντηνοῦ: ἐδῶ ὁ Κάλβος δὲν ἐπιδεικνύει μόνο ἐξαιρετικὴ δεξιότητα στὴν ἀπόδοση τῆς μαθηματικῆς ὁρολογίας, ἀλλά, ὅπως σημειώνει στὸ ἐπίμετρό του ὁ ἱστορικὸς τῶν μαθηματικῶν Δ. Πατσόπουλος, φαίνεται νὰ γνωρίζει ἄριστα τὸν μαθηματικὸ συμβολισμό, νὰ κατανοεῖ λεπτὲς μαθηματικὲς διαφορὲς καὶ νὰ τολμᾶ ἀκόμη καὶ νὰ διορθώνει τὸν Καραντηνό, «ἐπανοικοδομῶντας» τὸ ἔργο στὰ γαλλικά. Ἡ ταπεινὴ αὐτὴ μετάφραση ἐπιβεβαιώνει τὴν ὑπόθεση τοῦ Γιώργου Ἀνδρειωμένου περὶ ὑψηλῆς μαθηματικῆς μόρφωσης τοῦ Κάλβου καὶ ἐγκαθιστᾶ τὸν ποιητὴ τῶν Ὠδῶν ἑντὸς τῆς μαθηματικῆς ἐπιστήμης ὡς «ἕναν ἐν δυνάμει μαθηματικό, ποὺ ἄν εἶχε ἀσχοληθεῖ συστηματικὰ μὲ τὰ μαθηματικά, θὰ ἦταν ὁπωσδήποτε πολὺ καλύτερος ἀπὸ τὸν Καραντηνό». Ταυτόχρονα, ρίχνει ἕνα καινούργιο φῶς στὴν ποιητική του. Ὅπως σημειώνει ὁ Ἀνδρειωμένος, ἡ καλὴ γνώση τῶν μαθηματικῶν ἀπὸ τὸν Κάλβο «ἴσως θὰ μποροῦσε νὰ ἀνοίξει τὸν δρόμο μιᾶς νέας προσέγγισης τοῦ μετρικοῦ συστήματος τῶν Ὠδῶν», στὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ὁποίου ἡ συμμετρία τῶν περιττῶν ἀριθμῶν, δὲν εἶναι τὸ μόνο ἀξιοπαρατήρητο στοιχεῖο.  Μήπως τὰ  «αἰθέρια νεῦρα τῆς φόρμιγγος»,  τυπικὴ κάλβεια μεταφορὰ ποὺ συναντᾶμε στὴν Ὠδή του «Εἰς Μούσας» δὲν ἀνακαλοῦν τὶς παλλόμενες στὸν χωροχρόνο ἴνες ἐνέργειας, τὶς «κοσμικὲς χορδές»ποὺ συνέλαβε ἡ σύγχρονη φυσική;
Κατερίνα Σχινᾶ (στήλη  «ἐξ ἀφορμῆς», ἀπὸ «ΤΕΧΝΕΣ καὶ ΓΡΑΜΜΑΤΑ», ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ τῆς ΚΥΡΙΑΚΗΣ 14/04/13)



εἰκόνα ἀπὸ τὸν Γιάννη Διαμαντάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλῶ γράφετε μὲ ἑλληνικοὺς χαρακτῆρες