Τρίτη, 13 Οκτωβρίου 2015

Ἡ ἀπομαζικοποίησις




«Σὲ μιὰ γῆ ποὺ θὰ πάσχη ἀπὸ ὑπερπληθυσμό, θὰ ὑπερέχουν γενεὲς ἡλιθίων, γιατὶ ἡ πνευματικὴ καλλιέργεια ἀπαιτεῖ ἠρεμία καὶ σιωπή, στοιχεῖα ποὺ δὲν ὑπάρχουν πιά».  Ἀντρὲ Μωρουά.
Ἔκαναν οἱ ἐπιστήμονες ἕνα πείραμα. Πῆραν ποντικοὺς καὶ τοὺς ἔβαλαν σὲ μιὰ ἀποθήκη σιτηρῶν, δηλαδὴ μ’ ἄλλα λόγια τοὺς τοποθέτησαν σὲ ἰδεώδεις συνθῆκες μιᾶς … «καταναλωτικῆς κοινωνίας».  Ὑπῆρχε ἐκεῖ ἀφθονία τροφῆς, ἰδεώδης θερμοκρασία, ὅλα ἦσαν ἄφθονα καὶ εὐχάριστα. Αὔξησαν ὅμως τοὺς ποντικοὺς σὲ βαθμὸ τέτοιο ὥστε νὰ ὑπάρχει συνωστισμός, καὶ νὰ ὑποφέρουν ἀπὸ ἔλλειψι ζωτικοῦ χώρου. Δημιούργησαν δηλαδὴ γι’ αὐτοὺς τοὺς ποντικούς, συνθῆκες Λονδίνου, Τόκιο, Νέας Ὑόρκης, Παρισίων, τῶν συγχρόνων μεγαλουπόλεων τῆς Δύσεως.
Διεπίστωσαν λοιπὸν ὅτι ἕνας ἀξιόλογος ἀριθμὸς ποντικῶν, ἀπομονώθηκε ἀπ’ τὴν ὁμάδα κι ἄρχισε νὰ ζῆ μιὰ χωριστὴ ζωή. Οἱ ποντικοὶ αὐτοὶ δὲν προσήρχοντο στὶς κοινὲς ἐκδηλώσεις τῆς ὁμάδος, δὲν ὑπήκουον στὴν καθημερινὴ ἱεραρχία καὶ δὲν ἐφήρμοζον τὸν καθιερωμένο τρόπο ζωῆς. Ἦσαν οἱ ἀπροσάρμοστοι, οἱ χίππις, ποὺ ἠρνοῦντο νὰ ζήσουν μέσα στὸ πλαίσιο τῆς κοινωνίας.
Ἐπίσης διεπίστωσαν ὅτι δημιουργήθηκαν συμμορίες, οἱ ὁποῖες ἔκαναν ἐπιθέσεις ἐναντίον τῶν ἄλλων ποντικῶν καὶ ἀμφισβητοῦσαν τὴν ἐξουσία τοῦ ἀρχηγοῦ, πρᾶγμα ποὺ σπάνια συμβαίνει στὰ ζῶα καὶ μάλιστα τὰ ὁμαδικά, ὅπως εἶναι τὰ ποντίκια. Σημειώθηκαν δηλαδή, ἐκδηλώσεις ἀναρχίας.
Διεπίστωσαν ἀκόμη ὅτι αὐτὴ ἡ κοινωνία τῶν ποντικῶν, κατὰ παρέκκλισιν ἀπὸ τὸν κανόνα, ἄλλαζε πολὺ συχνὰ ἀρχηγό. Ἐσημειώνετο δηλαδή, ἕνα εἶδος ἐπαναστάσεων καὶ κυβερνητικῶν κρίσεων καὶ γενικὰ ὑπῆρχε ἀστάθεια στὶς ἀξίες καὶ στὴν ἐξουσία ποὺ  ἐδέχετο ἡ ὑπὸ παρατήρησιν «καταναλωτικὴ κοινωνία» τῶν ποντικῶν.
Ἀκόμη, οἱ παρατηρηταὶ διεπίστωσαν τὴν εἰς εὐρείαν κλίμακαν ἐκδήλωσιν ἑνὸς φαινομένου ποὺ παρατηρεῖται πολὺ σπάνια: πολλὲς ποντικίνες ἐγκατέλειπαν τὰ παιδιά τους καὶ δὲν ἐνδιεφέροντο γι’ αὐτά. Δηλαδή, ἀκόμη καὶ τὸ ἰσχυρότατο μητρικὸ ἔνστικτο εἶχε ὑποστῆ ἄμβλυνσιν μέσα στὶς συνθῆκες τοῦ συνωστισμοῦ.
Τέλος παρετηρήθησαν δύο ἀκόμη φαινόμενα: ἀρκετὲς αὐτοκτονίες καὶ πολλοὶ πρόωροι θάνατοι μεταξὺ τῶν «εὐημερούντων» ποντικῶν. Οἱ ἐπιστήμονες ἐξήγησαν αὐτὰ τὰ φαινόμενα μὲ τὴν ἄποψι ὅτι ὁ ὑπερπληθυσμός, ἡ συγκέντρωσις ὑπερβολικὰ πολλῶν ὄντων στὸν ἴδιο χῶρο, ἀνατρέπει τὴν φυσικὴν ἤ τὴν κοινωνικὴν ἰσορροπία καὶ ἐπιφέρει αὔξησιν τοῦ ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ τῶν ἀτόμων, γιατὶ προκαλεῖ πάλη γιὰ τὸ «ζωτικὸ χῶρο». Συνεπῶς, μερικὰ ἀπὸ τὰ δεινὰ τῆς συγχρόνου δυτικῆς κοινωνίας, ὀφείλονται ἁπλούστατα στὸν συνωστισμό ποὺ ἔχει προκαλέσει, μὲ τὶς τερατωδῶς ἀνεπτυγμένες μεγαλουπόλεις της, ὅπου ἡ πίεσι καὶ ἡ τυποποίησις τῆς ζωῆς δημιουργοῦν ἕναν ἀριθμὸ ἀπροσαρμόστων, δυσαρεστημένων ἤ καὶ ἐξεγερμένων.
Ὡρισμένοι κοινωνιολόγοι καὶ ψυχολόγοι κατέληξαν μάλιστα σ’ ἕνα κάπως ὑπερβολικὸ συμπέρασμα: «θέλετε» εἶπαν «νὰ πάψουν οἱ ἐξεγέρσεις τῶν φοιτητῶν;  Ἀραιῶστε τους!  Κάνετε μεγαλύτερους χώρους στὰ  πανεπιστήμια! Κάνετε περισσότερα σχολεῖα! Λιγώτεροι μαθηταὶ σὲ κάθε τάξι καὶ λιγότεροι φοιτηταὶ σὲ κάθε Πανεπιστήμιο! Δῶστε στοὺς νέους πολὺ χῶρο, ὁπότε, ὡς διὰ μαγείας, θὰ πάψη ἡ φοιτητικὴ ἀναταραχή».
Ἴσως αὐτὸ τὸ συμπέρασμα νὰ εἶναι ὑπερβολικό. Ἀλλὰ πάντως, ἡ Ἱστορία μᾶς δείχνει, ὅτι οἱ εὐτυχισμένες πόλεις ἦσαν πάντοτε οἱ πόλεις ἑνὸς περιωρισμένου ἀριθμοῦ κατοίκων (30 – 50 χλιάδων ἀναφέρει ὁ καθηγητὴς Δοξιάδης). Οἱ πολὺ μεγάλες πόλεις, αὐτὲς ποὺ ὑπερβαίνουν τὰ ἀνθρώπινα μέτρα, δημιουργοῦν μία κλίμακα κολοσσιαία, ἡ ὁποία μᾶς συντρίβει. Αὐτὲς οἱ πόλεις παράγουν αὐτομάτως φαινόμενα ὅπως οἱ ὁμαδικὲς νευρώσεις, οἱ μαζικὲς ψυχασθένειες, ὁ ὑπόκοσμος, ὁ γκανγκστερισμός, ἡ διαφθορά, ἡ νεανικὴ ἐγκληματικότης καὶ ἄλλα παρόμοια. Μία ἀπὸ τὶς μεθόδους γιὰ τὴν ἀπομαζικοποίησι τοῦ ἀνθρώπου εἶναι λοιπὸν καὶ ἡ ἀποσυμφόρησις. ὀφείλομε νὰ δημιουργήσωμε, μικρότερες πόλεις. Ὁ ἄνθρωπος ζῆ ὁμαλώτερα, ἠρεμώτερα, φυσικώτερα, σὲ πόλεις τῶν 30 ἤ 50 χιλιάδων ἤ ἔστω 100 χιλιάδων κατοίκων. Ἡ  Ἑλβετία λ.χ. δὲν παρουσιάζει ἀξιόλογο φαινόμενο ἀναρχίας, ἐγκληματικότητος, μηδενισμοῦ, χιππισμοῦ, κ.λ.π. μαζὺ μὲ τ’ ἄλλα, καὶ γιατὶ στὴ χώρα αὐτὴ, δὲν ὑπάρχει ὁ ἀφόρητος συνωστισμὸς τῶν γιγαντιαίων μεγαλουπόλεων, ἀφοῦ ἀποτελεῖται ἀπὸ μικρὲς πόλεις ποὺ διατηροῦν τὰ ἀνθρώπινα μέτρα καὶ ἔχουν τὴ ζωὴ ὠργανωμένη σὲ κλίμακα ἡ ὁποία δὲν ἐκμηδενίζει καὶ δὲν ἐξεγείρει τὸν ἄνθρωπο.
 Βεβαίως, δὲν ἀρκεῖ ἡ ἀραίωσις γιὰ νὰ γίνη αὐτομάτως καὶ ἡ ἀναγκαία ἀπομαζικοποίησις. Χρειάζονται ἀσφαλῶς καὶ ἄλλα μέτρα. Ἡ Παιδεία, γιὰ παράδειγμα, θὰ πρέπει νὰ πάρη τέτοια ὑφή, ὥστε νὰ προσφέρη στοὺς νέους ὄχι τόσο γνώσεις, ὅσο, καὶ κυρίως, τρόπους σκέψεως. Δηλαδή, νὰ τοὺς δημιουργῆ πνευματικὲς ἀνησυχίες, νὰ γεννᾶ ἐντός τους τὴ διάθεση γιὰ ἔρευνα, γιὰ ἀναζήτηση τῆς Ἀλήθειας, νὰ τοὺς καλλιεργεῖ ὑπεύθυνη, ἀνεξάρτητη σκέψι, νὰ τοὺς βοηθᾶ νὰ συγκροτήσουν δική τους προσωπικότητα, μὲ ὑπεύθυνη στάσι ἔναντι τῆς ζωῆς, μὲ συμπεριφορὰ ἐλεύθερη, ἀνεξάρτητη, ὑποκειμενική. Ἡ ὁλοκληρωτικὴ παιδεία δὲν ἐφαρμόζει αὐτὴ τὴ μέθοδο. Παίρνει δύο, τρεῖς, πέντε «ἀλήθειες» (δηλαδὴ θέσεις -ἀπόψεις τοῦ «κόμματος») καὶ αὐτὲς τὶς σφυροκοπᾶ συνεχῶς, ὥστε νὰ χωθοῦν μέσα στὰ μυαλὰ τῶν μικρῶν μαθητῶν. Ἔτσι βιδώνουν ὡρισμένες «ἀλήθειες» μέσα στὰ μυαλὰ τῶν νέων, γιὰ νὰ τοὺς κάνουν νὰ σκέπτονται παντοῦ καὶ πάντοτε μὲ τὸν τρόπο ποὺ θέλει τὸ καθεστώς. Ἐνῶ ἡ Παιδεία, πρέπει ἀντίθετα, νὰ παρέχη στὸ νεανικὸ μυαλὸ μεθόδους ἐρεύνης καὶ τρόπου σκέψεως, ὥστε αὐτὸ μόνο του, νὰ μπορῆ σὰν προσωπικότητα νὰ ἀναζητήση τὴν Ἀλήθεια. Φυσικὰ αὐτὸ δὲν ἀφορᾶ μόνο τὴν Παιδεία μὲ τὴν στενὴ ἔννοια τοῦ σχολείου, ἀλλὰ ὅλα τὰ μέσα τῆς μαζικῆς ἐπικοινωνίας. Τὸ ραδιόφωνο, ἡ τηλεόρασις, ὁ κινηματογράφος, ὁ τύπος, μποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν τόσο γιὰ τὴν μαζικοποίησι τῶν ἀνθρώπων ὅσο καὶ ἀντίθετα, γιὰ τὴν ἐξατομίκευσί τους. Μὲ τὴν ὀρθὴ χρῆσι αὐτῶν τῶν μέσων θὰ δημιουργηθοῦν πρόσωπα ἐλεύθερα, ἄτομα ἀνεξάρτητα μὲ ἐρευνητικὴ σκέψι καὶ μὲ κριτικὸ νοῦ, ποὺ θὰ ἀρνοῦνται νὰ εἶναι ἀριθμὸς μέσα σὲ ἕνα μεγάλο σύνολο, μικρὸ ἐξάρτημα γιγαντιαίου μηχανισμοῦ, ἀθέατο μόριο ὑπερμεγέθους ὀργανισμοῦ. Βεβαίως αὐτὸ δὲν σημαίνει νὰ ὁδηγῆται ἡ νεολαία καὶ γενικώτερα ἡ κοινὴ γνώμη στὸ ἄλλο ἄκρο, δηλαδὴ στὴν ἀναρχία, στὸν ἔξαλλο ἀτομικισμό,  ποὺ ἀρνεῖται κάθε ἔνταξι σὲ ὁποιοδήποτε ὠργανωμένο σύνολο (κοινωνικό, οἰκογενειακό, ἐκκλησιαστικό, πολιτικό, ἐθνικό κλπ).  Τὸ ἰδανικὸ εἶναι, ἀνεξάρτητα ἄτομα, ἀλλὰ μὲ κοινωνικὴ συνείδησι. Ἄτομα ποὺ νὰ ξέρουν ὅτι εἶναι ἐλεύθερες, ἀνεπανάληπτες προσωπικότητες, ἐνταγμένες ὅμως σὲ μιὰ κοινωνία, οἱ ὁποῖες παίρνουν ἀπὸ αὐτὴν καὶ ἄρα ὀφείλουν καὶ νὰ τῆς δίδουν. Ἄν βροῦμε τὴν ἰσορροπία μεταξὺ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου ὡς ἀνεπαναλήπτου ἰδιαιτέρας ὀντότητος καὶ τῆς κοινωνικῆς συνειδήσεως, τότε ἔχουμε πετύχει τὴν ἀπομαζικοποίησι καὶ κάνουμε ἕνα μεγάλο βῆμα πρὸς τὴν ἐξάλειψι τῶν δεινῶν ποὺ μαστίζουν τὴν καταναλωτικὴ κοινωνία.


Συχνὰ ρωτοῦν τοὺς μορφωμένους, τοὺς ἐπιστήμονες, ἐκείνους ποὺ κατέχουν ὡρισμένες θέσεις «τί θὰ κάνατε γιὰ τοὺς πολλούς;». Ἡ ἀπάντησις εἶναι ὅτι τὸ καλύτερο ποὺ μποροῦν νὰ κάνουν γιὰ τοὺς πολλούς, εἶναι νὰ τοὺς κάνουν λίγους, μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἐξατομικεύσεώς των. Νὰ τοὺς βοηθήσουν ὥστε νὰ πάψουν νὰ εἶναι «πολλοί». Νὰ γίνη ὁ καθένας τους, ἕνα πλῆρες ἄτομο. Αὐτὴ εἶναι ἡ καλύτερη προσφορὰ τοῦ «ἐκλεκτοῦ», πρὸς τοὺς συνανθρώπους του. Νὰ τοὺς βοηθήση νὰ γίνουν ἄτομα ἐλεύθερα, μὲ κρίσι καὶ μὲ ὑπεύθυνη ἐνατένισι τῆς ἐπικοινωνίας καὶ τῆς ζωῆς.
Γιατί, ἄν καὶ ὅταν οἱ ἄνθρωποι κινοῦνται κατὰ σκοτεινὲς μάζες, τότε δὲν εἶναι ἄνθρωποι, εἶναι ἀνθρώπινος πολτός. Καὶ μοιραίως τὰ καθεστῶτα ποὺ διακυβερνοῦν τέτιους λαούς, τοὺς χρησιμοποιοῦν σὰν «λίπασμα τῆς ἱστορίας».

Γ. Γεωργαλᾶς «ἡ κρίσις τῆς καταναλωτικῆς κοινωνίας»

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλῶ γράφετε μὲ ἑλληνικοὺς χαρακτῆρες